Programmalijn Open Access

Programmalijntrekker: Darco Jansen

De programmalijn Open Access heeft als doel om alle Nederlandse wetenschappelijke output zo snel mogelijk (bij voorkeur zonder embargoperiode), gratis en onder een open licentie voor iedereen duurzaam toegankelijk en herbruikbaar te maken.

Huidige percentage Open Access

  • In Nederland hebben we sinds 2015 een nationale ambitie om 100% van de peer-reviewed artikelen van Nederlandse wetenschappers als OpenAccess beschikbaar te maken. De afgelopen jaren hebben we daar behoorlijke voortgang op gemaakt.
  • Volgens de Rathenau factsheet werd in 2020 71% van alle artikelen in Nederland als Open Access gepubliceerd. NWO meldde dat 85 procent van de publicaties die voortkomen uit financiering van NWO in 2020 als Open Access beschikbaar zijn. De Universiteiten van Nederland rapporteren jaarlijks aan de minister en meldde een percentage van 73% voor artikelen die door universiteiten in 2020 werden gepubliceerd.
  • Internationaal gezien zijn we daarmee één van de koplopers. Naar verwachting zal de groei in 2021 afvlakken met een verdere stijging van 3 tot 7%. Echter deze stijging kan in de toekomst omslaan als niet ingezet wordt op diverse strategieën die zorgdragen voor duurzame toegang tot alle wetenschappelijke output.
  • Ook zal het realiseren van de laatste 20-30% voor alleen artikelen zal kostbaar en moeizaam zijn zonder investeringen in schaalgrootte (o.a. breder consortium) en volwaardige publicatie-alternatieven (zie ondergenoemde haalbaarheidsstudies). Overheid en kennisinstellingen dienen daartoe sterker dan nu het geval is samen te werken. 

Haalbaarheid naar 100%

Naar ambities in 2030

  • Deze studies geven aan waar we nu staan en geven input voor de vervolgacties en gezamenlijke ambities voor 2030. De constateringen en aanbevelingen uit deze rapporten zijn uitgebreid besproken in het nationale afstemmingsoverleg Open Access en zijn in 2021 ook bestuurlijke voorgelegd aan NWO, NFU, SURF, KNAW, VH, DANS en ZonMw.
  • De verkregen aanbevelingen en aandachtspunten zijn vervolgens in diverse ronde tafelsessies (online) met experts besproken en vertaald naar ambities en noodzakelijke acties voor de komende jaren.
  • Eind 2021 zijn de hoofdlijnen van de Open Access ambities en bijhorende actielijnen ter open consultatie voorgelegd als onderdeel van beoogde NPOS Ambitiedocument.
  • Uit de consulatie zijn 78 zeer waardevolle reacties  gekomen die de komende maanden met betrokken stakeholders, experts én respondenten verder uitgewerkt worden tot een rolling agenda.
  • Neem contact op met Darco Jansen via info@openscience.nl als u nader betrokken wilt worden.