Ambities

Betrokken partijen hebben voor de periode 2017-2020 ambities geformuleerd. Enkele ambities hebben een langere doorlooptijd.

 

100% open access publiceren

De ambitie van Nederland is om 100% open access te bereiken in 2020. Leidend is daarbij het principe dat publiek gefinancierde onderzoeksresultaten ook publiek toegankelijk moeten zijn zonder extra kosten. Zolang de ambitie van 100% open access publiceren in Nederland en daarbuiten nog niet is waargemaakt, blijft de toegang tot wetenschappelijke informatie voor het grootste deel van de maatschappij beperkt. Coalities van betrokken partijen willen met de onderstaande ambities concrete vervolgstappen zetten. 100% open access in 2020 vraagt van universiteiten dat zij in de tussenliggende jaren invullen hoe zij open access publicaties onderdeel maken van het beoordelingssysteem.

 

Onderzoeksdata optimaal geschikt maken voor hergebruik

Open science beoogt dat onderzoekers onderzoeksdata en diensten van anderen waar mogelijk hergebruiken en de eigen data zo goed mogelijk beschikbaar stellen. Hiertoe moeten die gegevens eerst worden opgeslagen en omschreven met het oog op ontsluiting voor hergebruik en reproduceerbaarheid van onderzoek.

Om onderzoeksdata op deze manier op te kunnen slaan, ook tijdens het uitvoeren van onderzoek, moet aan zowel technische als beleidsmatige randvoorwaarden worden voldaan. De verwachting is dat een groot deel van deze randvoorwaarden disciplinespecifiek zal moeten zijn. Hoe andere partijen – zoals uitgevers – hierin een faciliterende rol kunnen spelen, moet nader worden uitgewerkt.

 

Erkennen en waarderen van onderzoekers

De huidige evaluatiesystemen stimuleren wetenschapsbeoefening nog niet voldoende volgens de criteria van open science. In de actuele beoordeling is vaak een grote rol weggelegd voor het aantal publicaties in historisch gerenommeerde tijdschriften met een hoge impactfactor. Hierdoor wordt de cultuur van “publish or perish” in stand gehouden. Technische en praktische ondersteuning zijn niet voldoende om open science vaart te geven. Het praktiseren van open science vraagt aanmoediging en beloning.  Om open science te stimuleren in de eerste, tweede, derde en vierde geldstroom is het belangrijk te onderzoeken hoe open science een plaats kan krijgen in de evaluatie van onderzoekers en onderzoeksvoorstellen.

Het belangrijke werk dat nodig is om onderzoeksdata te kunnen delen – deels uitgevoerd door datastewards of data-engineers – wordt vaak onderbelicht. Het is lastig dergelijke inspanningen via de traditionele manier van citeren zichtbaar te maken.

Wanneer open science criteria in de toekomst deel gaan uitmaken van onderzoeksevaluaties is het van belang rekening te houden met de context waarin onderzoekers functioneren: ze willen internationaal meetellen en onderscheidend zijn. Daarnaast moet er voor worden gewaakt dat de manier van wetenschapsbeoefening in de natuurwetenschappen de open science transitie domineert. Het Nationaal Platform Open Science moet zich bewust zijn van de grote verschillen tussen wetenschappelijke disciplines.

 

Stimuleren en ondersteunen van open science

Onderzoek overschrijdt vaak de grenzen van vakgroepen, instellingen, landen en in toenemende mate ook disciplines. De ondersteuning met expertise en voorzieningen is echter veelal binnen deze grenzen georganiseerd. Gezien vanuit het onderzoeksproces is ze daarmee gefragmenteerd, hoewel onderzoekers zelf vaak prima weten wat er in hun discipline speelt en wat voor hen relevant is. Het aanbod van nuttige extra voorzieningen is voor de onderzoeker echter soms weinig inzichtelijk; omgekeerd spreekt het niet vanzelf om deze voorzieningen aan te passen aan haar/zijn specifieke behoeften. Ondertussen krijgen succesvolle praktijkvoorbeelden te weinig bekendheid en worden schaalvoordelen gemist.

Een effectieve ondersteuning van open science vraagt een gecoördineerde aanpak. Op Europees niveau wordt onder de noemer European Open Science Cloud een ambitie neergezet om verbindingen te leggen tussen onderzoeksinfrastructuren en zo de beschikbaarheid van onderzoeksresultaten te bevorderen. Nederland heeft met zijn sterke samenwerkingscultuur en beperkte geografische omvang een ideale uitgangspositie om als koploper in deze beweging zoveel mogelijk landen te inspireren. Daarbij kan het Nationaal Platform Open Science een belangrijke rol spelen.

 

Verder onderzoek

Onderwerpen die verder onderzoek vragen, zijn:

  • Onderzoek naar de impact van en incentives voor open science, om de toepassing van open science te bevorderen (gebruik makend van reeds beschikbare onderzoeken, waaronder een verwachte beleidsnotitie voor de VSNU door LCRDM).
  • Onderzoek naar de (kwalitatieve en kwantitatieve) behoefte aan datastewards en research software engineers in Nederland, de inhoud van hun rol, benodigde opleiding, en waardering van hun werk.
  • Economische benadering van open science. Ontwikkel businesscases (vooralsnog beperkt tot open access en onderzoeksdata):
    • Hoe dekken we:
      • de kosten voor bouw en in stand houden van infrastructuur;
      • de kosten voor opleiden en inzet van datastewards?
    • Welke baten of voordelen zijn te verwachten van hergebruik van onderzoeksdata: hoe wordt onderzoek efficiënter, goedkoper of beter door hergebruik van onderzoeksdata?
    • Kosten en baten in Nederland van open access publiceren.
  • Onderzoek naar de eigendomsvraag van onderzoeksdata en hoe deze in het publiek-private speelveld zo goed mogelijk ingezet kan worden. Dus niet alleen de wetenschap die onderzoeksdata beschikbaar stelt en het bedrijfsleven dat deze data verwerkt tot nieuwe informatie en verkoopt, maar ook het besef dat bijvoorbeeld financiële instellingen over data beschikken waar academische economen dolgraag onderzoek aan doen. Hier moet een gedragscode of formulering van principes voor bedrijfsleven en wetenschap uit voortkomen (of scherpere opt-outcriteria). Dit is aan de orde gesteld door de werkgroep Juridische Aspecten van LCRDM.
  • Onderzoek naar (en overleg over) de kosten die open access met zich meebrengt.
 

[1] De gebruikte volgorde in deze en volgende genoemde coalities is willekeurig gekozen.

[2] In deze context: geheimhoudingsverklaringen rondom de kosten van open access publiceren.

[3] Daarbij wordt gekeken naar wat er al in de disciplines gebeurt en is gebeurd, bijvoorbeeld in onderzoek naar het menselijk genoom, klimatologie en deeltjesfysica.

Laatste wijziging op 15 feb 2017