Nationaal plan open science

Op 19 januari 2017 heeft de staatssecretaris van OCW de Tweede Kamer een brief gestuurd over het onderwerp open science. Daarin vraagt hij een brede coalitie van betrokken partijen om gezamenlijk een Nationaal Plan Open Science op te stellen (OCW, 2017). Het plan geeft gehoor aan die oproep.

Het Nationaal Plan Open Science bouwt voort op het stevige en ambitieuze Nederlandse open access beleid waar het Ministerie in 2013 toe heeft opgeroepen (OCW, 2013). Tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap in de eerste helft van 2016 was open sciencewaar open access onderdeel van is – topprioriteit. Resultaat van het Nederlandse voorzitterschap was onder meer de Amsterdam Call for Action (NLU, 2016). Een van de aanbevelingen hierin is dat elke lidstaat een nationaal plan voor open science ontwikkelt. Deze Call for Action leidde tot Raadsconclusies (Council of the European Union, 2016) waarin de Europese lidstaten afspraken maakten op het gebied van open science. Hierin is onder meer vastgelegd dat wetenschappelijke publicaties die met publiek geld zijn gefinancierd, per 2020 voor iedereen open toegankelijk moeten zijn. Ook zijn er afspraken gemaakt over het optimaal hergebruik van onderzoeksdata, met name uit publiek gefinancierd onderzoek. Voor deze onderzoeksdata geldt het uitgangspunt “as open as possible, as closed as necessary.”

Het Nationaal Plan Open Science concentreert zich op drie speerpunten:

  1. Het bevorderen van de open toegang tot wetenschappelijke publicaties (open access).
  2. Het bevorderen van het optimaal (her)gebruik van onderzoeksdata.
  3. Het laten aansluiten van evaluatie- en waarderingssystemen op de doelen van open science (reward systems).

Ad 1

Wetenschappelijke publicaties (artikelen, (delen van) boeken, rapporten) die met publiek geld zijn gefinancierd zijn vanaf 2020 voor iedereen waar ook ter wereld direct open toegankelijk te raadplegen en te hergebruiken. In de huidige situatie staat het grootste deel van de publicaties nog achter een betaalmuur en wordt toegang voor het wetenschappelijk circuit georganiseerd via dure abonnementen. 

Ad 2

Onderzoekers moeten onderzoeksgegevens van anderen waar mogelijk kunnen hergebruiken en eigen onderzoeksgegevens[1] zo goed mogelijk uitwisselen. In de huidige situatie worden onderzoeksgegevens nog niet overal volgens afgesproken standaarden en systematiek beheerd en gepubliceerd en zijn daardoor slecht vindbaar of herbruikbaar. De Europese inzet rond “text and data mining” of “content mining” is hier ook relevant.

Ad 3

In de huidige evaluatie- en waarderingssystemen ligt de nadruk vaak op het aantal publicaties in gerenommeerde tijdschriften met een hoge impactfactor, vaak van gevestigde uitgevers en niet open access. De cultuur van “publish or perish” wordt daardoor in stand gehouden. Open science nodigt uit tot een bredere set aan evaluatiecriteria dan louter onderzoeksoutput en -kwaliteit, zoals bijvoorbeeld de kwaliteit van onderwijs, valorisatie, leiderschap en goed datastewardship. 

Door deze aanpak en focus op de genoemde speerpunten wil Nederland de opgebouwde reputatie als gidsland voor open science waarmaken en zo snel mogelijk profiteren – en anderen laten profiteren – van de voordelen die van open science verwacht worden.

Andere belangrijke aspecten van open science – zoals bijvoorbeeld open education, het gebruik van open source software, of citizen science –komen in het Nationaal Plan Open Science niet of slechts terloops aan bod. Tevens wordt niet ingegaan op (hergebruik van) publieke en private data. Het Platform kan deze belangrijke onderwerpen later in gaan vullen.

 

[1] Data en gegevens worden in het Nationaal Plan Open Science soms door elkaar gebruikt. Belangrijk is dat in beide gevallen alle soorten onderzoeksgegevens worden bedoeld.

 

Laatste wijziging op 06 apr 2017